ประวัติศาสตร์ ละครบุพเพสันนิวาส วัดดุสิดาราม เจ้าแม่วัดดุสิต

เปิดประวัติ เจ้าแม่วัดดุสิต สตรีคนสำคัญในสมัยอยุธยา

Home / ทีนวาไรตี้ / เปิดประวัติ เจ้าแม่วัดดุสิต สตรีคนสำคัญในสมัยอยุธยา

ดูละคนบุพเพสันนิวาส อิงประวัติศาสตร์สมัยอยุธยา จนหลายคนอดสงสัยไม่ได้ว่า ประวัติของเจ้าแม่วัดดุสิต ที่มีการกล่าวถึงในเรื่อง มีความเป็นมาอย่างไรบ้าง วันนี้เราจะไปติดตามกัน

เปิดประวัติ เจ้าแม่วัดดุสิต
สตรีคนสำคัญในสมัยอยุธยา

เจ้าแม่วัดดุสิต เป็นพระบรมอรรคราชบรรพบุรุษของพระมหากษัตริย์ราชวงศ์จักรี เป็นพระนมชั้นเอกในสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งได้รับพระราชทานตำหนักริมวัดดุสิดารามเป็นที่อาศัย จึงเป็นที่มาของคำว่า “เจ้าแม่ดุสิต”

สมเด็จพระนารายณ์มหาราช

มีข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับชาติกำเนิดของเจ้าแม่วัดดุสิตมีมากมาย แต่ไม่ปรากฏหลักฐานอย่างแน่ชัดว่าเจ้าแม่วัดดุสิตสืบเชื้อสายมาจากผู้ใด หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช ได้กล่าวไว้ในหนังสือ โครงกระดูกในตู้ โดยอ้างจากหนังสือราชินิกุลบางช้างไว้ว่า “เจ้าแม่วัดดุสิตมีศักดิ์เป็นหม่อมเจ้าในราชวงศ์พระมหาธรรมราชา ซึ่งสืบเชื้อสายมาแต่ราชวงศ์พระร่วงกรุงสุโขทัย”

นอกจากนี้ ยังมีการกล่าวถึงบรรพบุรุษของเจ้าแม่วัดดุสิตไว้ว่า สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงได้ฟังคำบอกเล่าจากพระวันรัตน์ (ฉิม) ว่าเจ้าฟ้าหญิงรัศมีและเจ้าฟ้าจีกเคยตรัสเล่าว่า สมเด็จพระเอกาทศรถได้อภิเษกสมรสกับธิดาของพระยาเกียรติ์ (ขุนนางชาวมอญที่ติดตามสมเด็จพระนเรศวรมหาราช)มีธิดาคือเจ้าครอกบัว (หม่อมเจ้าบัว) และเจ้าครอกอำภัย (หม่อมเจ้าอำไพ) แต่ในหนังสือนี้ยังมีข้อความที่คลุมเครือระหว่างเจ้าครอกบัวและเจ้าครอกอำไพอยู่มาก

ซึ่งทำให้สับสนว่า เจ้าแม่วัดดุสิตมีชื่อเดิมว่าอย่างไรกันแน่ บางแห่งกล่าวว่าชื่อ “หม่อมเจ้าหญิงบัว” มีเชื้อสายพระร่วงสุโขทัย บางแห่งก็กล่าวว่าชื่อ “หม่อมเจ้าหญิงอำไพ” เป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระเอกาทศรถ อย่างไรก็ตาม หลักฐานหลายแห่งก็ไม่ได้บ่งบอกว่าสายตระกูลของเจ้าแม่วัดดุสิตนั้นสืบเชื้อสายมาจากเชื้อพระวงศ์สายไหนเช่นกัน แต่จากเอกสารพงศาวดารไทยหลายฉบับและของต่างประเทศเป็นที่ยืนยันว่าเจ้าแม่วัดดุสิตนั้นมีตัวตนอย่างแน่นอน

เจ้าแม่วัดดุสิตสมรสกับขุนนางเชื้อสายมอญมีบุตรธิดา 3 คน คือ

  1. เจ้าพระยาโกษาธิบดี (เหล็ก) แม่ทัพคราวไปตีนครเชียงใหม่ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์
  2. เจ้าพระยาโกษาธิบดี (ปาน) ราชทูตเอก
  3. แช่ม หรือ ฉ่ำ ธิดา
เจ้าพระยาโกษาธิบดี (เหล็ก
เจ้าพระยาโกษาธิบดี (ปาน)

แม้สมเด็จพระนารายณ์ทรงใช้คำตรัสเรียกว่า “เจ้าแม่วัดดุสิต” คือเป็นนามโดยตำแหน่ง ตามธรรมเนียมนิยมแต่ก่อนจะไม่นิยมเรียกพระนามผู้เป็นเจ้ากันตรง ๆ อย่างไรก็ดี อาจเป็นไปได้แต่เพียงว่า สมเด็จพระนารายณ์ตรัสเรียกให้เกียรติเสมอด้วย “เจ้า” เนื่องจากหลักฐานตั้งแต่รัชกาลที่ 4 ขึ้นไป คือ จดหมายเหตุชาวต่างประเทศ หรือพระราชพงศาวดารกรุงเก่าฉบับต่าง ๆ ไม่ได้กล่าวถึงที่มาที่ไปของเจ้าแม่วัดดุสิตรวมไปถึง “ความเป็นเจ้า” ของท่านแม้แต่น้อย

ด้วยความที่เป็นพระนมสมเด็จพระนารายณ์ บุตรชายทั้งสองจึงเป็นสหายสนิทและเป็นที่โปรดปราน ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น เจ้าพระยาพระคลังทั้ง 2 คน

มีเหตุการณ์ครั้งหนึ่งที่ หลวงสรศักดิ์ (ต่อมาคือ สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 8 หรือพระเจ้าเสือ) ขัดแย้งกับออกญาวิไชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน) เพราะได้ทำการสึกพระภิกษุและสามเณรจำนวนมากออกไปทำราชการ จนเกิดการชกต่อย หลวงสรศักดิ์เกรงจะถูกลงพระราชอาญา จึงขอร้องให้เจ้าแม่ดุสิตช่วยเหลือ ซึ่งพระองค์ก็พระราชทานอภัยโทษให้

สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 8 หรือพระเจ้าเสือ

ปัจจุบัน  วัดดุสิดาราม ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ ๕ ตำบลหันตรา  อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา  วัดมีเนื้อที่ประมาณ ๙ ไร่  ปัจจุบันมีพระภิกษุจำพรรษา  สังกัดคณะมหานิกาย

วัดดุสิดาราม

ที่มาขอมูลและภาพจาก wiki/เจ้าแม่วัดดุสิตwww.qrcode.finearts.go.th, wiki/สมเด็จพระนารายณ์มหาราช, wiki/สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่_8

อ่านเพิ่มเติม