เกร็ดความรู้ แต่ละภาคของไทย ทำไมมีชื่อเรียกประเพณีลอยกระทงต่างกัน?

Home / ทีนวาไรตี้ / เกร็ดความรู้ แต่ละภาคของไทย ทำไมมีชื่อเรียกประเพณีลอยกระทงต่างกัน?
ประเพณีลอยกระทง วันลอยกระทง เกร็ดความรู้

วันนี้มีเกร็ดความรู้ดีๆ เกี่ยวกับประเพณีวันลอยกระทงมาฝากกันค่ะ อย่างที่เรารู้กันว่า 15 ค่ำ เดือน 12 ที่มักตรงกับเดือนพฤศจิกายนนี้ว่า คือ วันลอยกระทง ซึ่งภาคอื่นๆ นั้น เขาก็มีชื่อเรียกและกิจกรรมของเขาตามประเภทต่างๆ ไม่ว่าจะลอยกระทง, ลอยโคมยี่เป็ง, ลอยกระทงสาย, ไหลเรือไฟ ฯลฯ งั้นเรามาติดตามกันว่า แต่ละที่นั้นเขาเรียกประเพณีลอยกระทง ว่าอย่างไร และมีกิจกรรมอะไรบ้าง?

เกร็ดความรู้ ประเพณีลอยกระทง

%e0%b8%98%e0%b8%87%e0%b8%8a%e0%b8%b2%e0%b8%95%e0%b8%b4

1. โดยในสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช เรียกประเพณีลอยกระทงนี้ว่า “พิธีจองเปรียง” หรือ “การลอยพระประทีป” และโคมชัก โคมแขวน หมายถึง เครื่องครอบหรือเครื่องบังลมไม่ให้ไฟดับและใช้ผูกกับยอดเสาหรือที่สูง เคลื่อนไหวตามแรงลม เพื่อเป็นพุทธบูชา ส่วนพิธีเผาเทียน หรือการจุดถ้วยเทียนบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์จะใช้ “ตะคัน” หรือถ้วยเทียนบูชา ที่เป็นภาชนะดินเผาบรรจุขี้ผึ้งไขเปรียง มีไส้เชื้อเพลิง จุดแล้วมีแสงสว่าง คนโบราณจึงเรียกว่า “เผาเทียน” เมื่อนำไปวางตามฐาน หรือระเบียงโบสถ์ วิหาร เจดีย์ เกิดเป็นแสงระยิบระยับนับร้อยนับพัน ถือเป็นบุญกุศลที่เกิดจากการร่วมแรงร่วมศรัทธา จึงเป็น“ประเพณีลอยกระทง เผาเทียน เล่นไฟ” ที่นิยมในจังหวัดสุโขทัย

69035ff0f1b96920893dd141390c4265

2. ประเพณียี่เป็ง หรือ ประเพณีเดือนยี่ คือ ประเพณีลอยกระทงแบบล้านนาโดยคำว่า ยี่ แปลว่า สอง ส่วน เป็ง แปลว่า เพ็ญ หรือ คืนพระจันทร์เต็มดวง ซึ่งหมายถึงประเพณีในวันเพ็ญเดือนสองของชาวล้านนา ซึ่งตรงกับเดือนสิบสองของไทย งานประเพณีจะมีสามวันคือ
วันขึ้นสิบสามค่ำ หรือ วันดา เป็นวันซื้อของเตรียมไปทำบุญที่วัด วันขึ้นสิบสี่ค่ำ จะไปทำบุญกันที่วัด พร้อมทำกระทงใหญ่ไว้ที่วัดและนำของกินมาใส่กระทงเพื่อทำทานให้แก่คนยากจน วันขึ้นสิบห้าค่ำ จะนำกระทงใหญ่ที่วัดและกระทงเล็กส่วนตัวไปลอยในลำน้ำ ในช่วงวันยี่เป็งจะมีการประดับตกแต่งวัด บ้านเรือน ทำประตูป่า ด้วยต้นกล้วย ต้นอ้อย ทางมะพร้าว ดอกไม้ ตุง ช่อประทีป และชักโคมยี่เป็งแบบต่าง ๆ ขึ้นเป็นพุทธบูชา และมีการจุดถ้วยประทีป(การจุดผางปะตี๊บ) เพื่อบูชาพระรัตนตรัย และมีการจุดโคมลอยปล่อยขึ้นสู่ท้องฟ้าเพื่อบูชาพระเกตุแก้วจุฬามณีบนสรวงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ความสำคัญของประเพณียี่เป็ง ตามวัฒนธรรมของล้านนาจะแบ่งโคมไฟออกเป็น 4 แบบ คือ

แบบแรกเรียก “โคมติ้ว” หรือ โคมไฟเล็กที่ห้อยอยู่กับซีกไม้ไผ่ซึ่งผู้คนจะถือไปในขบวนแห่และนำไปแขวนไว้ที่วัด

แบบที่สองเรียก “โคมแขวน” ที่ใช้แขวนบูชาพระพุทธรูปแบบด้วยกันเช่น รูปดาว รูปตะกร้า โดยปกติจะใช้แขวนตามวัดหรือตามหิ้งพระก็ได้

แบบที่สามเรียก “โคมพัด” ทำด้วยกระดาษสาเป็นรูปกรวยสองอันพันรองแกนเดียวกันด้านนอกจะไม่มีลวดลายอะไรส่วนด้านในจะตัดแต่งเป็นรูปทรงต่างๆ ในทางพุทธศาสนา

แบบสุดท้ายเรียก “โคมลอย” เป็นโคมใหญ่มีรูปร่างคล้ายบอลลูน ตัวโครงทำจากซีกไม้ไผ่หุ้มด้วยกระดาษสา เมื่อจุดโคม ความร้อนจากเปลวไฟ จะทำให้โคมลอยตัวขึ้น

การปล่อยโคมลอยนี้จะ ทำกันที่วัดหรือตามบ้านคน โดยเชื่อกันว่าโชคร้ายทั้งหลายจะลอยไปกับโคม

2tak

3. การลอยกระทงขนาดเล็กทยอยเรียงรายกันเป็นสายเรียกว่า “กระทงสาย”

4.ในอดีตมีการเรียกประพณีลอยกระทงในภาคอีสานว่า “สิบสองเพ็ง” หมายถึงวันเพ็ญเดือนสิบสองวึ่งมีลักษณะเอกลักษณ์แตกต่างกันออกไปเช่น

งานประเพณีจังหวัดร้อยเอ็ดว่า “สมมาน้ำคืนเพ็ง เส็งประทีป” ตามภาษาถิ่นมีความหมายถึงการขอขมาพระแม่คงคา

11de50c74c00318e82ae9710be6a041d

งานประเพณี จังหวัดสกลนคร ในอดีตมีการลอยกรทงจากกาบกล้วย ลักษณะคล้ายกับการทำปราสาทผึ้งโบราณ เรียกงานนี้ว่า “เทศกาลลอยพระประทีปพระราชทาน สิบสองเพ็งไทสกล” ต่อมาในปี พ.ศ. 2522 จังหวัดสกลนครได้มีการขอพระราชทานพระประทีปเป็นครั้งแรกประกอบด้วยพระประทีปพระราชทานจาก พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๙ และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์อัครราชกุมารี ซึ่งขอพระราชทานเฉพาะพระองค์ที่ทรงเสด็จมาแปรพระราชฐาน ณ พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ในขณะนั้น จึงทำให้จังหวัดสกลนครถือได้ว่าเป็นจังหวัดแรกในประเทศไทยที่ได้รับพระราชทานพระประทีปมาประกอบพิธีในเทศกาลลอยกระทง

289_1_500x722

งานประเพณี จังหวัดนครพนม จะตกแต่งเรือแล้วประดับไฟเป็นรูปต่างๆเรียกว่า “ไหลเรือไฟ” มีความงดงามและอลังการ

400160_229948833760296_390548641_n

5. ภาคใต้ งานประเพณีจังหวัดสงขลาได้มีการจัดงานอย่างยิ่งใหญ่ อย่าง “โคมไฟสีสันเมืองใต้”

ข้อมูลและภาพจาก ประเพณียี่เป็งnewsplussites.google.com,sakonnakhonguide.comtravel.mthaisuvarnabhumiairport, การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.), i-san.tourismthailand.orgthai.tourismthailand.org